Το πένθος και η αναγέννηση του «ανεκπλήρωτου»

Επειδή πληθαίνουν οι ανεκπλήρωτες έρωτες, οι ανεκπλήρωτες επιθυμίες και τα ανεκπλήρωτα όνειρα, σκέφτηκα να γράψω κάτι σχετικό, μόνο και μόνο για να συμβάλλω στην εκπλήρωση μιας δυνατότητας που έχουμε οι άνθρωποι να εκπληρώνουμε τους έρωτες, τις επιθυμίες και τα όνειρά μας. Σε ένα κόσμο βουβό, που κόβει την ελπίδα και δημιουργεί ποικίλες ματαιώσεις, ας έχουμε τουλάχιστον ενεργεί την ελπίδα και την αίσθηση του ονείρου.

.......................................................................................................................................………………………………

Υπάρχει μια μορφή πένθους που σπάνια αναγνωρίζεται, επειδή δεν διαθέτει το υλικό της μνήμης για να νομιμοποιηθεί. Δεν αφορά ό,τι έζησε κανείς και χάθηκε, αλλά ό,τι άγγιξε το κατώφλι της ύπαρξης και δεν βιώθηκε ποτέ. Είναι το πένθος του ανεκπλήρωτου έρωτα. Ενός έρωτα που γεννήθηκε μόνο στη φαντασία ενός ανθρώπου. Ενός έρωτα που παρότι δεν διαπέρασε τη σάρκα, δεν είναι ανύπαρκτος, καθώς παραμένει υπαρκτός ως δυνατότητα.

Όπως σημειώνει ο Byung-Chul Han, ο έρωτας ζει από την απόσταση και την έλλειψη -εκεί όπου ο «άλλος» δεν κατέχεται, αλλά παραμένει ανοιχτός ως δυνατότητα. Όπου ο «άλλος» εγγράφεται στη συνείδηση όχι ως εμπειρία, αλλά ως ίχνος. Ο ανεκπλήρωτος έρωτας ενσαρκώνεται σ’ αυτό το ενδιάμεσο πεδίο, ενσαρκώνεται σε ένα βλέμμα που διήρκεσε λίγο περισσότερο απ’ όσο «έπρεπε», σε μια λέξη που δεν ειπώθηκε, σε μια κίνηση που σταμάτησε την τελευταία στιγμή. Πρόκειται για μια σχεδόν-εμπειρία, μια εν δυνάμει συνάντηση που δεν ολοκληρώθηκε, αλλά άφησε πίσω της ένα ισχυρό ψυχικό αποτύπωμα.

Αυτός ο έρωτας ενώ δεν προσφέρει αναμνήσεις δημιουργεί φαντασιακές εικόνες και προσδοκίες. Επομένως το πένθος που τον συνοδεύει είναι ιδιόμορφο γιατί ο άνθρωπος δεν θρηνεί γεγονότα αλλά εκδοχές αυτών. Το πένθος δεν αφορά στιγμές που χάθηκαν, αλλά ενδεχόμενους εαυτούς που δεν πρόλαβαν να υπάρξουν. Το υποκείμενο δεν πενθεί τον άλλο ως πρόσωπο, αλλά τον εαυτό του μέσα σε μια σχέση που δεν πραγματώθηκε ποτέ. Πενθεί τη ζωή που δεν έζησε, το χρόνο που δεν εκτυλίχθηκε, τον κόσμο που έμεινε σε αναστολή. Πενθεί τις χαμένες οπτικές ενός εαυτού που θα μπορούσε να γίνει.

Αυτό το πένθος είναι πιο σιωπηλό και πιο ασαφές, αφού ούτε έχει εικόνες να στηριχθεί, ούτε αφηγήσεις να αναπαράγει. Τρέφεται απλά από υποθέσεις, από ένα επαναλαμβανόμενο «κι αν…», που όχι μόνο δεν οδηγεί σε συμπεράσματα, αλλά αφήνει ανοιχτή μια διαρκή εκκρεμότητα.

Ο ανεκπλήρωτος έρωτας είναι σαν μια φωτογραφία που αποτυπώνει μια φανταστική στιγμή, η οποία όμως δεν είναι απλά μια ψευδαίσθηση. Η ψυχική οικονομία δεν διακρίνει αυστηρά ανάμεσα στο βιωμένο και στο δυνητικό. Ό,τι επενδύθηκε ως δυνατότητα, μπορεί να βιωθεί ως απώλεια. Η καρδιά δεν πενθεί μόνο ό,τι υπήρξε ως γεγονός, πενθεί και ό,τι δεν άντεξε να υπάρξει, ακόμη κι αν δεν υλοποιήθηκε στο φάσμα της πραγματικότητας.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδύεται μια απρόσμενη ευαισθησία, η ικανότητα του ατόμου να θλίβεται για κάτι που δεν έζησε, μια ικανότητα που υποδηλώνει ότι κάποτε βρέθηκε σε θέση διαθεσιμότητας, ότι ήτανε, έστω και στιγμιαία, ανοιχτός στη συνάντηση. Μ’ αυτή την έννοια το πένθος του ανεκπλήρωτου έρωτα δεν συνιστά μόνο απώλεια, ή ατολμία, αλλά και ένδειξη ζωής και επιλογής -έστω ασυνείδητης- πορείας.

Το γεγονός ότι κάποιος μπορεί να πενθεί κάτι ανεκπλήρωτο σημαίνει ότι η επιθυμία δεν έχει σιγήσει. Και αυτό, όσο επώδυνο κι αν είναι, αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη ότι η καρδιά, το πάθος, παραμένει ενεργό, ικανό να στραφεί ξανά προς το ενδεχόμενο του έρωτα. Γιατί το πένθος του ανεκπλήρωτου έρωτα δεν αφορά μόνο το πρόσωπο με το οποίο δεν συναντηθήκατε ποτέ, αλλά την εκδοχή μιας ζωής που παρέμεινε αβίωτη. Γιατί κάθε έρωτας που δεν γεννήθηκε, συμπαρασύρει μαζί του και έναν κόσμο που δεν επιλέχθηκε. Συμπαρασύρει, επίσης, επιλογές που δεν έγιναν, εκδοχές που δεν ξετυλίχθηκαν, εαυτούς που δεν απέκτησαν μορφή. Μέσα στη σιωπή αυτού του πένθους, δεν θρηνείτε μόνο η απουσία μιας σχέσης, αλλά και η σκιά μιας ζωής που θα μπορούσε να ήταν δική σου, αλλά δεν υπήρξε ποτέ.